Μέρος 3ο. Η 10η Ομάδα στα χρόνια, μετά την Γερμανική κατοχή και μέχρι το τέλος του εμφύλιου πολέμου.

Η Ελλάδα.

Πριν από ότι άλλο, σχετικό με τον Προσκοπισμό και την 10^η Ομάδα, είναι σκόπιμο να δούμε και τα γεγονότα της περιόδου εκείνης, μετά τον πόλεμο και την Γερμανική κατοχή.

Στις 12.10.1944 οι Γερμανοί υποχωρώντας, φεύγουν από την Αθήνα και στις 29 του ίδιου μήνα από την Θεσσαλονίκη. Η απελευθέρωση βρίσκει τη χώρα σε άθλια κατάσταση και με την απειλή μιας εμφύλιας σύρραξης, για την οποία η βαθύτερη αιτία ήταν η διαμάχη ανάμεσα στις δυνάμεις που διεκδικούσαν την εξουσία της μεταπολεμικής Ελλάδας. Στις 18.10.1944 εγκαθίσταται η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου, έχοντας προηγηθεί για έξη ημέρες σοβαρές πολιτικές ταραχές, ενώ τον Δεκέμβριο του 1944, έως τον Ιανουάριο του 1945 στην Αθήνα λαμβάνει χώρα μια σειρά από ένοπλες αιματηρές συγκρούσεις.

Στις 2.1.1945 σχηματίζεται νέα κυβέρνηση με τον Πλαστήρα και ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, ορίζεται Αντιβασιλέας και τα πράγματα λίγο ηρεμούν. Ακολουθεί μετά στην Γιάλτα της Κριμαίας (4 έως 11.2.1945), η συμφωνία των νικητών του πολέμου, παρότι οι μάχες μαίνονταν ακόμη στην Ευρώπη και την Άπω Ανατολή, για το μοίρασμα του κόσμου σε σφαίρες της επιρροής τους. Εκεί λοιπόν αποφασίστηκε ότι η Ελλάδα θα ανήκει στην Δύση. Αμέσως μετά, στις 12.2.1945 ακολουθεί η συμφωνία της Βάρκιζας και ο αφοπλισμός των ανταρτικών σωμάτων του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ.

Ο εφιάλτης ενός εμφυλίου πολέμου αμέσως μετά τον πόλεμο και την Γερμανική κατοχή, φαινόταν πως είχε απομακρυνθεί και οι ελπίδες των Ελλήνων για μια δίκαιη διευθέτηση των πολιτικών ζητημάτων και την επικράτηση επιτέλους της ειρήνης σε μια ελεύθερη πατρίδα, άρχισαν να ανανεώνονται!

Ο Προσκοπισμός της Θεσσαλονίκης και η 10^η Ομάδα.

Στην παρακάτω φωτογραφία, ίσωςείναι η πρώτη επίσημη εμφάνιση προσκόπων στην Θεσσαλονίκη, μετά την διάλυση του Σώματος Προσκόπων το 1939 από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά! Μια σημείωση στην πίσω πλευρά της, αναφέρει πως πρόκειται για παρέλαση ενώπιον του Αντιβασιλέα Δαμασκηνού τον Φεβρουάριο του 1945.

Βλέποντάς την, δεν μπορείνα μην σκεφτεί κανείς πως, ενώ είχαν περάσει περίπου επτά χρόνια από το1939 και μόλις σχεδόν τρείς μήνες από την αποχώρηση των Γερμανών από την πόλη μας, εμφανίζεται να παρελαύνει ένα τμήμα πρόσκοπων οργανωμένο, με βηματισμό και άψογες στολές, λες και η λειτουργία του ΣΕΠ μέχρι τον Φεβρουάριο του 1945 να ήταν αδιάλειπτη και δεν είχαν προηγηθεί ούτε η διάλυσή του, ούτε ο πόλεμος και η Γερμανική κατοχή!

Φεβρουάριος 1945. Παρέλαση των προσκόπων ενώπιον του Αντιβασιλέα Δαμασκηνού, στην οδό Αγίας Σοφίας. (όπως βλέπουμε την φωτογραφία, αριστερά ο παλιός κινηματογράφος «Διονύσια»)

Εδώ είναι λοιπόν πουεπιβεβαιώνονται τα όσα έλεγαν όλοι οι παλαιοί που έζησαν τα χρόνια εκείνα, πως μετά την διάλυση του Σώματος δεν παρέδωσαν τις σημαίες και τα σήματα των Ομάδων τους, φύλαξαν τις στολές τους και παρέες προσκόπων συνέχισαν μυστικά σε στέκια να κάνουν δράσεις, ακόμη και στην περίοδο της κατοχής!

Μια τέτοια παρέα νέων της περιοχής γύρω από τον Ι.Ν. Αναλήψεως, από τους οποίους προπολεμικά κάποιοι υπήρξαν πρόσκοποι, είχαν τότε δεθεί με ισχυρούς δεσμούς φιλίας και σχημάτισαν μια προσκοπική ομάδα, την Δεκάτη! Από τα μέχρι τώρα στοιχεία, αλλά και μαρτυρίες αυτών που μετείχαν στην παρέα αυτή, ο Λαυρέντιος Μυκώνιος ήταν το κεντρικό πρόσωπο στην ιστορία αυτή, με συμπρωταγωνιστές τον Τζώνη δηλαδή τον Ιωάννη Στανίνο, και τον αδελφό του Στέφανο, που ήταν οι υπαρχηγοί του στην 10^η Ομάδα Καθολικών, καθώς επίσης και με τον λίγο νεαρότερο στην ηλικία Ανδρέα Βαλταδώρο, ο οποίος προπολεμικά ήταν πρόσκοπος της 9^ης Ομάδας. Σύμφωνα με την Κα Νίτσα Βαλταδώρου, ο Ανδρέας διατηρούσε μια στενή σχέση φιλίας με τον Μυκώνιο και αυτό εξηγεί πως αυτός άφησε την παλιά του Ομάδα. Μαζί με αυτούς ήταν και οι Σωκράτης Ψάλτης, Βλάσης Ράμμος, Αποστολίδης Δημήτρης, Γιαννακός Γιάννης, Γ. Λαμπριανίδης, τα αδέλφια Παρμενίων και Βύρων Αγγελίδης, καθώς και κάποιοι άλλοι ακόμη, των οποίων τα ονόματα δεν επιβεβαιώθηκαν. Ενώ ο Λαυρέντης Μυκώνιος, ήταν σε ρόλο Προσκοπικού Καθοδηγητή της ομάδας, κατά την διάρκεια της κατοχής αρχηγός της παρέας των νεαρότερων, ήταν ο Τζώνης.

Μιλώντας για ηλικίες πρέπεινα επισημάνω, πως το 1945 ο Μυκώνιος πρέπει να ήταν 35 χρόνων, ο Τζώνης 26, ο Ανδρέας και ο Νίνο 20 χρόνων και οι υπόλοιποι έως και 17 χρόνων! Ενδεικτικά αναφέρω ότι ο Σωκράτης Ψάλτης, έδωσε την προσκοπική του υπόσχεση, σε ηλικία 18 ετών στις 15.9.1944, ενώ ακόμη η Ελλάδα ήταν υπό την Γερμανική κατοχή… (Τα στοιχεία αυτά είναι από διασωθέν Μητρώο Βαθμοφόρων, που βρίσκεται στο αρχείο του Συστήματος)

Πρέπει να μνημονευθεί, πως οΤζώνης, δηλαδή ο Ιωάννης Στανίνος, είχε πολεμήσει σαν έφεδρος αξιωματικός και διακριθεί στον Ελληνοιταλικό πόλεμο του 1940. Αμέσως μετά, στο διάστημα της Γερμανικής κατοχής, οργανώθηκε στην Εθνική Αντίσταση και κάποια από τα παιδιά της κατοχικής παρέας, είχαν εμπλακεί σαν πληροφοριοδότες κι αυτά στην Εθνική Αντίσταση, συνδράμοντας τον Τζώνη στην αποστολή του. Με την απελευθέρωση, συνέχισε την στρατιωτική του Θητεία, στον Ελληνικό στρατό, χωρίς να ξεχνά την μεγάλη του αγάπη, την 10^η Ομάδα!

Μια αεροφωτογραφία που εμφανίζει ένα κομμάτι της γειτονιάς του Δεκάτου, με τονΙστιοπλοϊκό Όμιλο και την παλιά Ιχθυόσκαλα - Σαλαμίνα, όπως ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 50. Στην γωνία κάτω δεξιά, μόλις φαίνεται η οικία Ψάλτη, Βασ. Όλγας 139.

Η επίσημη πλέον επαναλειτουργία της 10^ης Ομάδαςάρχισε αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανικών στρατευμάτων Κατοχής. Ιδιαίτερα το 1945 και μετά την συμφωνία της Βάρκιζας και την πρόσκαιρη όπως αποδείχτηκε ειρήνευση στην περίοδο εκείνη, το όλο κλίμα ευνόησε ώστε ο Προσκοπισμός να γίνει η διέξοδος και η καταφυγή των στερημένων παιδιών της κατοχικής περιόδου.

Με θέα από την θάλασσα, άλλο ένα κομμάτι της γειτονιάς του Δεκάτου.

Στην παρακάτω φωτογραφία, έχουμε την οικία της οικογένειας Ψάλτη επί της οδού Βασιλίσσης Όλγας 139 με την παλιά αρίθμηση, σήμερα πολυκατοικία με αριθμό 115, δυο βήματα από την παλιά Σαλαμίνα. Στο ημιυπόγειο αυτού του σπιτιού, σε ένα μικρό διαμέρισμα που είχε δυο δωμάτια και ένα μικρό προθάλαμο, ήταν επί κατοχής με την άδεια του ιδιοκτήτη, που ήταν ο μεγάλος αδελφός του Σωκράτη Ψάλτη, το στέκι του Δεκάτου! Έτσι μετά την απελευθέρωση, ο χώρος αυτός έγινε και επισήμως η πρώτη εστία της 10^ης Ομάδας Προσκόπων!

Η οικία της οικογένειας Ψάλτη το 1948.

Η προσέλευση όμως νέωνπαιδιών που ήθελαν να γίνουν πρόσκοποι, με τον ενθουσιασμό που επικρατούσε εκείνη την περίοδο ήταν τέτοια, που το ημιυπόγειο αυτού του σπιτιού σε καμία περίπτωση δεν επαρκούσε για την στέγαση της Ομάδας! Όλα αυτά και πολλά άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία, περιλαμβάνονται στο παρακάτω απόσπασμα, του εγγράφου με Αριθμό Πρωτοκόλλου -1- 30 Μαΐου 1945, της επιτροπής των γονέων των προσκόπων, που ο Λ.Μυκώνιος και η παρέα του είχαν ήδη συγκροτήσει. Το έγγραφο απευθύνεται στην Γενική Διοίκηση Κεντρικής Μακεδονίας με θέμα, την συνδρομή της για την στέγαση της 10^ης Ομάδας.

Όπως αναφέρεται μέσα στο κείμενο του εγγράφου, τον Μάιο του 1945 το Δέκατο είχε δύναμη 110 προσκόπων και Λυκοπούλων!

Πράγματι, ο Πέτρος Πανίδης που εκείνη την χρονιά γράφτηκε στην Ομάδα, θυμάται πως η Ομάδα ονομαζόταν μεν Δεκάτη, αλλά την συγκροτούσαν λόγω του μεγάλου αριθμού των παιδιών δυο υποομάδες.

Η μια ήταν η Ομάδα των Κοκοριών με αρχηγό τον Ανδρέα Βαλταδώρο, που είχε τέσσερεις ενωμοτίες, τους Αετούς, τα Γεράκια, τους Τίγρεις και τα Λιοντάρια. Η άλλη Ομάδα με αρχηγό τον Στέφανο (Νίνο) Στανίνο, ονομάζονταν Ελάφια και είχε και αυτή τέσσερεις ενωμοτίες, τους Λαγούς, τους Ίππους, τους Λύκους και τους Πελαργούς!

Στην παρακάτω φωτογραφία, έχουμε άποψη της πρώτης λέσχης της ομάδας μας, στο ημιυπόγειο της οικίας Ψάλτη! Ίσως είναι και η πρώτη φωτογραφία της Δεκάτης Ομάδας μετά την επανίδρυσή της.

Παρατηρώντας τις ευχετήριες κάρτες και τα χειροτεχνήματα πάνω στο τραπέζι, καθώς και τους γονείς γύρω από αυτό, σίγουρα πρόκειται για ένα «Μπαζάρ», που πρέπει να έγινε τα Χριστούγεννα του 1944, γιατί από το καλοκαίρι του 1945 η ομάδα στεγάστηκε στο υπόγειο της βίλας Καπαντζή.

Αξίζει όμως να παρατηρήσει κανείς και τον προσκοπικό διάκοσμο στους τοίχους, που σίγουρα είναι δουλειά που έγινε από τα παιδιά της αρχικής παρέας, που βαφτίστηκε σαν Δεκάτη Ομάδα προσκόπων και έκαναν προσκοπισμό στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής!

Τελικά η λύση για την στέγαση της ομάδας, βρέθηκε έγκαιρα με την παραχώρηση του υπογείου της βίλας Καπαντζή. Σημειώνεται όμως πως είχε υπάρξει και προσφορά στέγασης εκ μέρους των Εκπαιδευτηρίων της Αγλαΐας Σχινά, αλλά προτιμήθηκε λόγω επάρκειας χώρων η βίλα Καπαντζή. Την ίδια χρονιά, στεγάστηκε στους πάνω ορόφους της βίλας και το Ε΄ Γυμνάσιο Αρρένων. Το κτίριο αυτό που ήταν ιδιοκτησία της Εθνικής Τράπεζας, είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για διάφορους σκοπούς. Στην κατοχή, οι Γερμανοί το είχαν επιτάξει αλλά δεν το χρησιμοποίησαν. Έτσι λοιπόν στην αρχή παραχωρήθηκε στην ομάδα όλο το υπόγειο του κτιρίου, έχοντας την είσοδό του στην πίσω αυλή δεξιά, καθώς βλέπουμε το κτίριο από την θάλασσα.

Βίλα Καπαντζή. Αριστερά η όψη από την Βασ. Όλγας και δεξιά από την θάλασσα.

Μέλημα των πρωτοπόρων βαθμοφόρων στην επανίδρυση της 10^ης Ομάδας, ήταν και η συγκρότηση Αγέλης Λυκοπούλων! Ο παλιός βαθμοφόρος Αναστάσιος (Σάκης) Γραμμένος, διηγείται πως γράφτηκε στην Αγέλη στα τέλη του 1944 και είχε Ακέλα δηλαδή Αρχηγό τον Λαμπριανίδη. Επίσης πως και τα Λυκόπουλα, κάνανε τότε τις συγκεντρώσεις τους στην οικία του Ψάλτη! Αργότερα και πολύ πριν βρεθεί το Σύστημα στο γνωστό ΤΟΛ, η Αγέλη στεγάζονταν σε ένα άλλο ΤΟΛ, που ήταν παραθαλάσσιο στο ύψος της οδού Μισραχή.

Το πιο κάτω τραγούδι, όπωςτο θυμήθηκε ο Πέτρος Πανίδης, τραγουδιόταν αμέσως μετά την επανίδρυση της Ομάδας και είναι ενδεικτικό του πνεύματος και του ενθουσιασμού που επικρατούσε!

«Η ΦΩΛΙΑ ΜΑΣ: Εμπρός τώρα στη φωλιά μας/γλέντι τραγούδι, χαρά/όλη η συντροφιά μας/μ όρεξη στη δουλειά./Στις γωνιές μας στη χαρά/γλέντι και γέλιο παιδιά/στην ομάδα μας παιδιά/μες την χρυσή μας φωλιά./Εμπρός όλοι στις παρέες/παίζουν, γελούν, τραγουδούν/και τις γωνιές μας στολίζουν/μέσα σ αγάπη ζουν./Λιοντάρια, Αετοί, Τίγρεις, Γεράκια, Λαγοί, Ίπποι τρέχουν από κει, Λύκοι και Πελαργοί πολύ τολμηροί.»

Τα παιδιά που το 1945, τρέξανε να γραφτούν στις Ομάδες, προπολεμικά δεν ήταν πρόσκοποι, αφού τα δεκαπεντάχρονα του 1945, το 1939 που διαλύθηκε το ΣΕΠ ήταν 7 ή 8 χρόνων. Έτσι οι τελετές για να δώσουν την προσκοπική τους υπόσχεση, γίνονταν συχνά και ομαδικά, με την παρουσία και την συμμετοχή, και άλλων ομάδων, όπως φαίνεται και στην παρακάτω φωτογραφία, που είναι τραβηγμένη στην αυλή του «Πύργου της Ευτυχίας», δίπλα από την βίλα Καπαντζή.

Η προσκοπική δραστηριότητα, την πρώτη χρονιά μετά την κατοχή, δηλαδή το 1945 ολοκληρώθηκε με επιτυχία, καθώς στάθηκε δυνατό να πραγματοποιηθούν το καλοκαίρι κατασκηνώσεις των ομάδων στον Χορτιάτη μετά από τόσα χρόνια, όπου μετείχε και η ομάδα μας, αλλά και η 10^η Αγέλη έκανε κατασκήνωση το 1945, στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή!

Η πρώτη τώρα μεταπολεμική προσκοπική ηγεσία στην Θεσσαλονίκη, την αποτέλεσαν οι Θεόδωρος Λίτσας σαν βοηθός Γενικού Εφόρου, ο Αλέξανδρος Κωνσταντινίδης σαν Περιφερειακός Έφορος και ο Γιάννης Βασιλειάδης σαν Τοπικός ΈφοροςΘεσσαλονίκης.

Ένα χρόνο μετά, έγινε νέα διοικητική διαίρεση με την Θεσσαλονίκηαπό Τοπική Εφορεία να γίνεται Περιφέρεια με έξη Τοπικές Εφορείες. Το Δέκατο, Ομάδα και Αγέλη, εντάχθηκαν τότε στην Τοπική Εφορεία Ανατολικής Πλευράς, με Τοπικό Έφορο τον Γιάννη Τρέμμα.

Οι Ομάδες μαζί με τις Αγέλες που υπάγονταν στην τότε Τοπική Εφορεία Ανατολικής Πλευράς, ήταν το 1946 οι ακόλουθες: 10^η, 11η, 12^η, 17^η, 21^η, 33^η, 9^η, και οι, 4^η όπως και 7^η Ναυτοπροσκόπων.

Έτσι είχαν τα πράγματα μέχρι τον Μάιο του 1948, χρονιά που άλλαξε ο Οργανισμός λειτουργίας του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων και οι ομάδες έγιναν από τότε Συστήματα.

Μια δραστήρια Επιτροπή Γονέων του 10^ου, με πρόεδρο τον κ. Π. Καμπά!

…δια την αρτίαν παράστασιν και εμφάνισιν των προσκόπων της Ομάδος μας… Πράγματι υπέροχη διατύπωση που περιβάλει με αξιοπρέπεια τον σκοπό του εράνου, που ήταν η κατασκευή των αρβυλών!

Το 1945, ίσως κάποια παιδιά από τα 100 και πλέον όπως προαναφέρθηκε του Δεκάτου, να είχαν την ευχέρεια να αγοράσουν άρβυλα και ότι άλλο αναγκαίο για το προσκοπικό πρόγραμμα και ιδιαίτερα αυτό της ζωής στο ύπαιθρο, όμως είναι βέβαιο ότι τα περισσότερα ενδεχομένως να μην διέθεταν και δεύτερο ζευγάρι υποδημάτων! Γιατί αμέσως μετά τον πόλεμο, οι συνθήκες για την επιβίωση των περισσότερων ελληνικών οικογενειών ήταν τραγικές!

Σεπτέμβριος 1946 και ο κ. Π. Καμπάς με την κα. Ε. Ιωάννου, ζητούν άδεια για μια προσκοπική εορτή στο εξοχικό κέντρο «Ακρόπολις»! Διερωτώμαι αν υπήρχε σκοπιμότητα και δεν γίνεται αναφορά σε συνεστίαση ή χοροεσπερίδα, παρά μόνο πως «… η ομάς θα δώσει μιαν προσκοπικήν εορτήν…» ποιος ξέρει, αλλά μπορεί και να ήταν έτσι!

Ο εφιάλτης του εμφυλίου πολέμου.

Το όνειρο όμως της ειρηνικής ζωής, στην ελεύθερη πλέον πατρίδα δεν κράτησε για πολύ και ο εφιάλτης ενός εμφυλίου πολέμου, ξεκίνησε με μεμονωμένες αιματηρές συμπλοκές από τον Μάρτιο του 1946 να γίνεται πραγματικότητα… Με την επιστροφή μετά από δημοψήφισμα του Βασιλιά Γεωργίου Β΄, τονΣεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς, οι συγκρούσεις των αντιμαχόμενων πύκνωσαν… Η Ελλάδα ζούσε πλέον ένα εμφύλιο πόλεμο, με ότι αυτό συνεπάγονταν για τους πολίτες της χώρας, ακόμη και για αυτούς που δεν επιθυμούσαν να εμπλακούν στην διένεξη …

Η εξέλιξη όμως αυτή σαφώς και επηρέασε την προσκοπική κίνηση… Το όλο κλίμα στα τέλη του 1946, δεν είχε καμία απολύτως σχέση με αυτό της προηγούμενης χρονιάς… Ο φόβος και οι περιορισμοί στην καθημερινή ζωή, που σταδιακά προέκυψαν λόγω της εμπόλεμης κατάστασης, αποθάρρυναν τον περισσότερο κόσμο για όποια άλλη δραστηριότητα, προτάσσοντας σαν βασικό τους μέλημα για αυτούς και την οικογένειά τους την επιβίωση. Από την άλλη μεριά, το ότι το Σώμα Προσκόπων ήταν το1914 υπό την αρχηγεία του Βασιλιά Κωνσταντίνου και μετά από το 1936 του Γεωργίου Β΄ και αμέσως μετά το 1947 του Βασιλιά της Ελλάδας Παύλου Α΄, δημιούργησε σοβαρές επιφυλάξεις και φόβο σε πολλούς γονείς για το αν το παιδί τους θα έπρεπε να συνεχίσει να παραμένει στον προσκοπισμό, πόσο μάλλον για να εγγραφεί εκείνη την περίοδο στους προσκόπους…

Ποιος νοιάζονταν για το αν ο προσκοπισμός άνθισε μέσα σε δημοκρατικά καθεστώτα και για το πως ποτέ δεν υπήρξαν μέσα στην οργάνωση μας, φαινόμενα προσηλυτισμού πάσης μορφής, εκτός των όσων ορίζονται στο πλαίσιο του Νόμου και της Υπόσχεσης του προσκόπου. Όσοι έζησαν τον προσκοπισμό και μάλιστα στο Δέκατο παίρνουν βέβαια όρκο για αυτή την αλήθεια! Άλλα σε μια περίοδο εμφυλίου πολέμου, φανατισμού και φόβου για το αύριο, όλα αυτά ιδιαίτερα εκείνη την εποχή, αποτελούσαν απλά θεωρίες…

Τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, κορυφώθηκαν στα τέλη του 1946 και έτσι το καλοκαίρι αυτής της χρονιάς πρόλαβαν και έγιναν κατασκηνώσεις των ομάδων στον Χορτιάτη, όπου φυσικά μετείχε και η δική μας. Από την επόμενη όμως χρονιά οι έξοδοι ομάδων εκτός της Θεσσαλονίκης, επιτρέπονταν μέχρι τα άκρα της Καμπουτζίδας δηλαδή της Πυλαίας, την Θέρμη και έως την Αγία Τριάδα…

Έτσι το καλοκαίρι του 1947, έγιναν κατασκηνώσεις κοντά και γύρω από την Θεσσαλονίκη. Στη συνέχεια και μέχρι την λήξη του εμφυλίου πολέμου που έγινε στις 17.10.1949, δεν υπήρξε καμία κατασκηνωτική δραστηριότητα.

Το 1947 λοιπόν, παιδιά από τις Ομάδες Προσκόπων της Τοπικής Εφορείας Ανατολικής Πλευράς, κάνοντας μια κοινή κατασκήνωση, φιλοξενήθηκαν στις εγκαταστάσεις των κατασκηνώσεων του ΠΙΚΠΑ στην Αγία Τριάδα.

Η παραπάνω φωτογραφία είναι από την κατασκήνωση στην Αγία Τριάδα. Στην μέση ο Θεόδωρος Λίτσας (ο άνδρας με τα γκρίζα ρούχα και την μαύρη ζώνη), χαιρετά τους κατασκηνωτές προσκόπους.

Όμως ανάμεσα στα παιδιά της κατασκήνωσης στην Αγία Τριάδα, δεν υπάρχουν πρόσκοποι της 10^ης Ομάδας! Η αιτία ήταν ο Ανδρέας Βαλταδώρος, ο οποίος επέμενε κόντρα στις δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν εκείνο τον καιρό, να κάνει πράξη την άποψη που είχε σχετικά με την προσκοπική κατασκήνωση και την εφαρμογή κατά την διάρκειά της, του «κατ' ενωμοτίας συστήματος». Έτσι το 1947 η Ομάδα μας, είχε κατασκηνώσει τον ίδιο καιρό μόνη της, στον Μπαξέ - Νέοι Επιβάτες! Σύμφωνα με τους Πέτρο Πανίδη και Τηλέμαχο Γιαννακό, που μετείχαν σαν πρόσκοποι και στην κατασκήνωση αυτή, ο χώρος ήταν το πευκόδασος που είναι στο πρανές του υψώματος δίπλα από τον δρόμο, στο σημείο της διασταύρωσής του προς τον οικισμό τότε, του Μπαξέ Τσιφλίκη!

Το ίδιο είχε κάνει ο Ανδρέας και στην κατασκήνωση του Χορτιάτη το 1946! Ενώ όλος ο κόσμος είχε κατασκηνώσει στο μεγάλο πλάτωμα, μπροστά από το καταφύγιο και ήταν βέβαια ο ένας δίπλα στον άλλο, το Δέκατο κατασκήνωσε παραδίπλα από την τραπεζαρία, σε ένα άλλο μικρό πλάτωμα, που του εξασφάλιζε όμως σε ένα βαθμό το στοιχείο της ιδιαίτερης κατασκηνωτικής ζωής, σαν Ομάδα. Ο Ταύρος, δηλαδή ο Ανδρέας Βαλταδώρος, όχι μόνο είχε μελετήσει και κατανοήσει άριστα την θεωρία του προσκοπισμού, αλλά είχε και το χάρισμα να την μεταδίδει κάνοντάς την ο ίδιος πράξη! Με αυτή την ορθή άποψη του για το προσκοπικό παιχνίδι και το προσωπικό του παράδειγμα στην εφαρμογή των κανόνων του, πέρασε στο Δέκατο, από γενιά σε γενιά βαθμοφόρων, σαν παράδοση, η ορθή αντίληψη του προσκοπικού δρόμου!

Το καλοκαίρι όμως του 1947, έχουμε και κατασκήνωση της 10^ης Αγέλης στη Θέρμη, στο κτήμα του Θεόδωρου Λίτσα, με Αρχηγό τον Σωκράτη Ψάλτη.

Από την κατασκήνωση της 10^ης Αγέλης στην Θέρμη. (Από το αρχείο του Σάκη Γραμμένου).

Στην παρακάτω αναμνηστική φωτογραφία, όλη η Αγέλη κάτω από τον ιστό της κατασκήνωσης, με τον Αρχηγό Σωκράτη Ψάλτη ανάμεσα στα λυκόπουλα!

Αυτές οι φωτογραφίες (αρχείο Σάκη Γραμμένου) από την κατασκήνωση των Λυκοπούλων του 1947, είναι σίγουρα οι πρώτες που βλέπουμε από την ζωή της 10^ης Αγέλης!

Το 1948 και το 1949, ο εμφύλιος πόλεμος βρισκόταν στην κορύφωση του και φυσικό ήταν, όπως ήδη αναφέρθηκε να μην έχει υπάρξει καμία κατασκηνωτική δραστηριότητα. Όλες όμως οι ομάδες συνεχίζουν το πρόγραμμα τους μέσα στην πόλη, αλλά και με κοντινές σε αυτή εκδρομές.

Την εποχή εκείνη, η πόλη δεν είχε τα πολεοδομικά δεδομένα που ισχύουν σήμερα. Για παράδειγμα μια εκδρομή στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή, ακόμη και στις αρχές της δεκαετίας του εξήντα, σήμαινε αρκετή πεζοπορία ενώ τα δεδομένα τότε στο φυσικό περιβάλλον της Σχολής, δεν έχουν καμία σχέση με την εικόνα που υπάρχει σήμερα.

Στην παρακάτω φωτογραφία, είναι το Δέκατο, Ομάδα Προσκόπων και Αγέλη Λυκοπούλων την Πρωτομαγιά του 1949, στην περιοχή του Αμερικανικού Κολεγίου. Δεξιά, με το πλατύγυρο και κρατώντας μπαστούνι είναι ο αρχηγός της Ομάδας, Ανδρέας Βαλταδώρος.

Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Σάκη Γραμμένου.

…Να βοηθώ κάθε άνθρωπον εις κάθε περίστασην…

Όμως, την τραγική εκείνη για τον Ελληνισμό περίοδο, ιδιαίτερα την διετία 1948 και 49, οι πρόσκοποι δεν μπορούσαν να παραμείνουν θεατές στις δυσκολίες που βίωναν τα θύματα του εμφύλιου πολέμου! Το στρατιωτικό καθώς και τα άλλα νοσοκομεία της πόλης, ήταν γεμάτα από τραυματίες και αρρώστους, πάμπολλες επίσης και οι προσφυγικές οικογένειες που είχαν αφήσει τα σπίτιατους στις εμπόλεμες περιοχές καιβρέθηκαν χωρίς ή και με ελάχιστα εφόδια στην πόλη μας, προσπαθώντας να επιβιώσουν. Εκείνη την περίοδο, ακόμη και στο οίκημα της Βασ. Γεωργίου που σήμερα στεγάζει την Π.Ε. Θεσσαλονίκης, διέμεναν προσφυγικές οικογένειες και αυτός ήταν ένας ευνοημένος χώρος ως προς τις εγκαταστάσεις του…

Έτσι μεγάλοι και μικροί, πέρα από την άλλη προσκοπική τους δραστηριότητα, οργανωμένα βοηθούσαν για την ανακούφιση όσο αυτό ήταν δυνατό, των συνανθρώπων τους που βρέθηκαν να περνούν δύσκολες μέρες. Υπηρεσίες στο Νοσοκομείο, κοντά σε τραυματίες και ασθενείς που παρέμεναν καθηλωμένοι στο κρεβάτι, προσφέροντας τους συντροφιά και κάνοντας για αυτούς μικρά θελήματα. Συλλογή ιματισμού και τροφίμων για οικογένειες που εκείνη την ώρα τα στερούνταν και όποια άλλη δράση μπορούσαν να κάνουν είτε σαν Ομάδα, είτε σαν Αγέλη για χάρη του πάσχοντα και του πονεμένου.

Και πάλι για την στέγη της Ομάδας.

Μια επαναφορά τώρα στο θέματης εγκατάστασης της 10^ης Ομάδας. Το 1945 όπως είχε αναφερθεί, μας είχε παραχωρηθεί όλο το υπόγειο της βίλας Καπαντζή και στους επάνω δυο ορόφους είχε στεγασθεί το Ε΄ Γυμνάσιο Αρρένων, που τότε όπως και όλα τα άλλα ήταν εξατάξιο. Επειδή όμως ο αριθμός των μαθητών του σταδιακά άρχισε να πληθαίνει, η Ομάδα μας περιορίστηκε στην αρχή στο μισό του υπογείου και στην συνέχεια σε μια αίθουσα. Το επόμενο βήμα ήταν το 1949 να βρεθούμε στον πάνω όροφο του πύργου όπως φαίνεται δεξιά του κυρίως όγκου του κτιρίου της βίλας. Εκεί παρέμεινε μέχρι το 1953, πριν εγκατασταθεί στο γνωστό σε όλους μας ΤΟΛ. Τα στοιχεία αυτά, είναι από τους Π. Πανίδη και Αν. Γραμμένο.

Όπως προαναφέρθηκε, με την έναρξη του εμφυλίου πολέμου εκείνη η καταπληκτική χρονιά του 1945 με την αθρόα και ενθουσιώδη προσέλευση παιδιών στον προσκοπισμό, δεν είχε συνέχεια… Δεν πέρασαν τρία χρόνια και η Δεκάτη Ομάδα με τις δυο Υποομάδες και τις οκτώ Ενωμοτίες είχε συρρικνωθεί σε μία και όχι μόνο αυτό. Το 1949 η 21^η Ομάδα Προσκόπων σταμάτησε την λειτουργία της και όσα παιδιά της είχαν απομείνει ενσωματώθηκαν στο Δέκατο, και εντάχθηκαν στην Ενωμοτία Τίγρεων που ήταν ελλιπής σε αριθμό παιδιών. Τότε ήταν που οι Αρμάνδος Δεληγιάννης, Γιώργος Κοκορόπουλος και τα αδέλφια Αλέξανδρος και Κίμων Παιονίδης ήλθαν στο Δέκατο. Ο Αλέξανδρος ήταν ο Αρχηγός της 21^ης Ο.Π. και ο νεώτερος Κίμωνας έγινε τότε Ενωμοτάρχης στους Τίγρεις του 10^ου.

Η δύναμη του ονόματος.

Το 1948, άλλαξε ο Οργανισμός του ΣΕΠ και στο νέο σχήμα της διοικητικής του λειτουργίας, οι μέχρι τότε Ομάδες Προσκόπων έγιναν Συστήματα όπως τα γνωρίζουμε μέχρι τώρα.

Έχει λοιπόν διασωθεί αντίγραφο μιας αξιομνημόνευτης εγκυκλίου του Περιφερειακού Εφόρου Θεσσαλονίκης (αριθμ.27 της 4.5.48) σχετική με το θέμα. Με βάση αυτή οι μέχρι τότε Ομάδες γίνονται Συστήματα τα οποία για την Τοπική Εφορεία Ανατολικής Πλευράς πήραν την αρίθμηση από το 1^ο έως το 10^ο. Υποθέτω πως πρέπει τότε να προκλήθηκε μεγάλη αναστάτωση μεταξύ των βαθμοφόρων ιδιαίτερα των παλιών για τον λόγο ότι η 10^η Ομάδα με βάση την εγκύκλιο θα ονομαζόταν πλέον 1^ο Σύστημα Προσκόπων.

Άλλαζαν επίσης αρίθμηση όλες οι Ομάδες εκτός από την 9^η και δεν θέλω να υποθέσω ότι ο Τοπ. Έφορος ο Γιάννης Τρέμμας που προερχόταν από την 9^η, να είχε ανάμειξη σε κάτι τέτοιο!

Το ότι στην δύναμη της Τοπικής Εφορείας, αναφέρονται 10 Συστήματα και το 10^ο με την νέα αρίθμηση ήταν ένα νεοϊδρυόμενο Σύστημα, με παλιούς βαθμοφόρους άλλων Ομάδων εκτός του δικού μας, επιτρέπει να γίνουν σκέψεις διάφορες για τις σχέσεις τον καιρό εκείνο, μεταξύ Ιωαν. Τρέμμα και των δικών μας Λ. Μυκώνιου, Ανδρέα Βαλταδώρου και των Αφων Στανίνου!

Η ιστορία πάντως αυτή πρέπει να κράτησε μέχρι το 1950, όπως προκύπτει από το παραπάνω έγγραφο, που υπογράφει ο Αλέξανδρος Παιονίδης. Για να μην την θυμάται όμως κανείς, σημαίνει ότι μέσα στο Σύστημα ποτέ δεν έπαψαν να αυτοαποκαλούνται Δέκατο!

Αυτοί που το 1945, επανίδρυσαν την 10^η Ομάδα.

Ο Αρχηγός! Ο Μυκώνιος Λαυρέντιος (Λωράνς), όπως τον φώναζαν οι στενοί του φίλοι σε τέσσερες φωτογραφίες.

Στην πρώτη είναι από το Μπαζάρ, που έγινε στο σπίτι του Ψάλτη τον Δεκέμβριο του 1944. Στη συνέχεια οι δυο φωτογραφίες, είναι από μια εκδρομή του Συμβουλίου Τιμής της Ομάδας στο Χορτιάτη το 1951. Στη μια είναι ανάμεσα στους Αλ. Παιονίδη και Βλ. Ράμμο και στην άλλη φαίνεται κρατώνταςτο μπαστούνι του. Στην τρίτη φωτογραφία που είναι από μια συνεστίαση παλαιών του 10^ου το 1973, είναι ανάμεσα στον Ανδρέα Βαλταδώρο και τον ετεροθαλή αδελφό του Ανδρέα και παλαιό πρόσκοπο του 10^ου τον Τώνη Φλόκα.

Ο Λαυρέντης Μυκώνιος με τους βαθμοφόρους της 10^ης Ομάδας και το Συμβούλιο Τιμής στον Χορτιάτη, στις 4 Δεκεμβρίου 1951. (Αρχείο Σάκη Γραμμένου)

Η παρακάτω φωτογραφία, είναι από μια εκδρομή της 10^ης Ομάδας Ανιχνευτών, τον Μάιο του 1961 στο Κέντρο Εκπαίδευσης Καταδρομών (ΛΟΚ) στη Ρεντίνα. Όρθιοι, είναι τα παιδιά της 10^ης Ομάδας και μπροστά τους καθισμένοι, ο Αρχηγός τότε της Ομάδας αυτής Ανδρέας Βαλταδώρος, ενώ ο αξιωματικός δίπλα του είναι ο Ιωάννης Στανίνος, ο Τζώνης για τους φίλους του. Ο Τζώνης ήταν ο ιδρυτής αυτής της ονομαστής ειδικής Μονάδας των ΛΟΚ και από το 1953 έως και το 1963, για δέκα δηλαδή συνεχή χρόνια υπήρξε διοικητής της.

Η φωτογραφία αυτή, πρέπει να θεωρείται ιστορική για το Δέκατο, μιας και εμφανίζει καθισμένους δίπλα-δίπλα τον αρχηγό της κατοχικής παρέας που όπως αναφέρθηκε επανίδρυσε την Ομάδα μας και τον Ανδρέα Βαλταδώρο που εκτός του ότι υπήρξε ο πρώτος αρχηγός της 10^ης ομάδας μετά την κατοχή, ήταν αυτός που θεμελίωσε και καθιέρωσε, όχι μόνο στο Δέκατο αλλά και στον προσκοπισμό τουλάχιστον όλης της Βόρειας Ελλάδας, το ορθό προσκοπικό παιχνίδι, με συνεχή προσκοπική δουλειά μέχρι το πρόωρο τέλος της ζωής του.

Εκτός όμως από τους πρωτοπόρους της επανίδρυσης της 10^ης Ομάδας, που ήδη αναφέρθηκαν, υπάρχουν και άλλοι που έγιναν πρόσκοποι εκείνη την εποχή, που έζησαν τα πρώτα ηρωικά χρόνια της Ομάδας και διακρίθηκαν στελεχώνοντας στην αρχή τις ενωμοτίες της και στη συνέχεια βοήθησαν στα τμήματα σε δράσεις και σε κατασκηνώσεις. Κάποιοι επίσης από αυτούς, αργότερα ανέλαβαν και την αρχηγία είτε της Αγέλης, είτε της Ομάδας Προσκόπων, αλλά και του Συστήματος. Τα ονόματα που αναφέρονται παρακάτω, καταγράφηκαν με βάση αφηγήσεις παλαιών εκείνης της περιόδου, αλλά και από έρευνα στο αρχείο που διασώθηκε και φυλάσσεται στο Σύστημα. (Η παράθεση των ονομάτων ως προς την σειρά αναφοράς τους, γίνεται εντελώς τυχαία χωρίς κάποιο ιδιαίτερο κριτήριο.)

Φραγγεδάκης Εμμανουήλ, Νίτσας Πέτρος, Κανελόπουλος Γιώργος, Μαρκάκης Γιώργος, Δασκόπουλος Δημοσθένης, Αλατζής Ιάκωβος, Πανίδης Πέτρος, Γιαννακός Τηλέμαχος, Νασίκας Δ., Ζαφειρίδης Ν., Οικονόμου Γ., Γραμμένος Αναστάσιος, Σκαπέρδας Δαμιανός, Καραμάνος Λεωνίδας, Ράϊζερ Ιωάννης, Ταχογιάννης Χρήστος, Στεργίου Γ., Καραγεωργόπουλος Ιάσων, Καλογερόπουλος Νίκος.

Πιστεύω πως σίγουρα θα υπάρχουν και άλλοι βετεράνοι, που τα ονόματά τους λόγω αδυναμίας εντοπισμού τους και μόνο δεν αναφέρονται παραπάνω.

Όμως η καταγραφή της ιστορίας αυτής της περιόδου, δεν τελειώνει με το κείμενο αυτό! Το θέμα παραμένει ανοικτό, για να συμπληρωθεί ή να τροποποιηθεί με τεκμηριωμένα στοιχεία, για σημαντικές παρουσίες ανθρώπων, αλλά και δράσεων, καθώς και συμβάντων.

Στάμου Σπύρος

Τηλ. 6973 228621

stamousp@otenet.gr